Bezittingen links, schulden rechts, en ze zijn altijd gelijk
Waar geld vandaan komt
Dit is het stuk dat op school niet wordt uitgelegd. Vrijwel al het geld dat er bestaat, is ontstaan doordat iemand een lening afsloot. Een bank leent je geld dat er daarvoor niet was; hij zet het bedrag op jouw rekening en boekt tegelijk een vordering op jou in zijn eigen boeken. Er is geld bijgekomen.
En omdat elke lening terugbetaald moet worden, zit er een beweging in. Eerst kun je meer uitgeven dan je verdient, later moet je een deel van wat je verdient gebruiken om af te lossen en geef je juist minder uit. Dat geldt voor jou, voor bedrijven en voor hele landen, en het is de reden dat er cycli in de economie zitten.
Die twee doelen staan in de opdracht van elke centrale bank: stabiele prijzen en zoveel mogelijk werkgelegenheid. De meeste hanteren daarvoor een inflatiedoel van ongeveer twee procent. Dat is geen natuurwet maar een gepubliceerde afspraak, en het is de maatstaf waarlangs elke beslissing gelegd wordt.
Knop één: de rente
De rente die een centrale bank vaststelt, is niet de rente op jouw hypotheek. Het is de rente die banken elkaar één nacht rekenen als de ene tijdelijk geld over heeft en de andere het nodig heeft. Alle andere rentes in de economie hangen daaraan vast.
- Lenen wordt goedkoper
- Mensen en bedrijven lenen meer
- Er komt dus meer geld in omloop
- De activiteit trekt aan en de werkloosheid daalt
- Risico nemen wordt aantrekkelijker dan sparen
- Lenen wordt duurder
- Bestaande schuld kost ook meer
- Er komt minder nieuw geld bij
- De activiteit koelt af en de inflatie zakt
- Sparen en obligaties worden weer interessant
Knop twee: de balans
De tweede knop wordt meestal afgedaan als geld drukken, en dat is het niet. Een centrale bank koopt staatsobligaties op van banken en betaalt die met reserves die hij zelf aanmaakt. Zijn balans wordt daar langer van: aan de linkerkant komen obligaties bij, aan de rechterkant reserves.
Deze twee knoppen staan vaak tegelijk aan, en niet altijd dezelfde kant op. Een centrale bank kan de rente verlagen terwijl zijn balans krimpt. Wie alleen naar de rente kijkt, mist dan de helft van het verhaal.
Waar het misgaat
De grootste fout is denken dat een rentebesluit een gebeurtenis is. Tegen de tijd dat het besluit valt, heeft de markt het meestal al maanden ingeprijsd. Wat de koers beweegt is niet het besluit maar het verschil tussen het besluit en wat men verwachtte. Daarom kan een verlaging tot een daling leiden.
En pas op met de volgorde. Rente werkt met een vertraging van maanden tot meer dan een jaar, dus wat je vandaag in de economie ziet, komt van beslissingen van vorig jaar. Wie de economie van vandaag gebruikt om het besluit van morgen te voorspellen, kijkt de verkeerde kant op.
Veelgestelde vragen
Moet ik rentebesluiten volgen?
De besluiten zelf nauwelijks, de richting wel. Of een centrale bank in een verhogende of een verlagende fase zit, verandert een paar keer per jaar en bepaalt welke kant je die maanden serieuzer neemt. De agenda met de vergaderdata is openbaar.
Waar vind ik de balans van een centrale bank?
Die publiceren ze zelf, wekelijks, en er zijn gratis databanken waar je hem als grafiek ziet. Je hoeft er geen bedrag uit te lezen; de richting en het tempo zijn wat telt.
Is QE de reden dat alles duurder werd?
Het is een van de factoren en het verband is minder recht dan vaak gesuggereerd wordt. Er zat ook verstoorde aanvoer in, energieprijzen en overheidsuitgaven. Wie het aan één oorzaak ophangt, heeft een mening en geen analyse.
Geldt dit ook buiten Amerika?
De werking wel, de timing niet. Elke centrale bank heeft zijn eigen opdracht en zijn eigen tempo, en juist het verschil tussen twee centrale banken is wat een valutapaar beweegt.
Hoe diep moet ik dit kennen?
Genoeg om te weten in welke fase je zit en welke kant de twee knoppen op staan. Je hoeft geen model te kunnen bouwen. Alles hierboven past op een A4 en je leest het in een middag.